بیماری‌های لثه فقط به دهان و دندان محدود نمی‌شوند. پریودنتیت (التهاب و عفونت پیشرفته بافت‌های نگهدارنده دندان) می‌تواند با افزایش التهاب در بدن و ورود موقت باکتری‌ها و فرآورده‌های میکروبی به جریان خون همراه باشد. به همین دلیل، سلامت لثه با برخی بیماری‌های سیستمیک، به‌ویژه دیابت، ارتباط نزدیکی دارد.
ارتباط بیماری لثه با بیماری‌های قلبی‌عروقی نیز در مطالعات مختلف مشاهده شده است؛ با این حال، شواهد فعلی بیشتر از وجود یک ارتباط و مسیرهای احتمالی مشترک حمایت می‌کنند و هنوز نمی‌توان گفت پریودنتیت به‌تنهایی علت مستقیم گرفتگی عروق یا سکته قلبی است.
بنابراین، چکاپ منظم دندانپزشکی فقط برای بررسی پوسیدگی دندان نیست؛ بررسی وضعیت لثه می‌تواند بخشی از مراقبت جامع از سلامت عمومی بدن باشد.
بیماری لثه چگونه می‌تواند بر سلامت عمومی بدن اثر بگذارد؟
پریودنتیت زمانی ایجاد می‌شود که التهاب و عفونت لثه از سطح لثه فراتر رفته و بافت‌ها و استخوان نگهدارنده دندان را درگیر کند. در این بیماری، اتصال لثه به دندان از بین می‌رود و پاکت پریودنتال (فضای غیرطبیعی بین دندان و لثه که محل تجمع پلاک و باکتری است) شکل می‌گیرد.
بافت ملتهب و زخمی لثه می‌تواند در معرض جریان خون قرار داشته باشد و در برخی شرایط، باکتری‌ها یا فرآورده‌های آنها به‌طور موقت وارد گردش خون شوند. علاوه بر این، پریودنتیت می‌تواند با افزایش مواد التهابی در بدن همراه باشد.
همین التهاب مزمن و ارتباط میان دهان و سیستم ایمنی، یکی از مهم‌ترین مسیرهایی است که برای توضیح ارتباط بیماری لثه با برخی بیماری‌های عمومی بدن مطرح شده است.
ارتباط بیماری لثه و دیابت؛ یک رابطه دوطرفه
دیابت و بیماری پریودنتال می‌توانند بر یکدیگر اثر بگذارند. افراد مبتلا به دیابت، به‌خصوص زمانی که قند خون به‌خوبی کنترل نشده باشد، بیشتر در معرض بیماری‌های لثه قرار دارند. از طرف دیگر، التهاب مزمن ناشی از پریودنتیت می‌تواند کنترل قند خون را دشوارتر کند.
دیابت چگونه خطر بیماری لثه را افزایش می‌دهد؟
قند خون بالا می‌تواند عملکرد طبیعی سیستم ایمنی و پاسخ بدن به عفونت را تحت تأثیر قرار دهد. همچنین تغییرات ایجادشده در بافت‌های دهان و عروق کوچک می‌تواند شرایط را برای پیشرفت بیماری‌های پریودنتال مساعدتر کند.
به همین دلیل، کنترل مناسب قند خون در افراد مبتلا به دیابت، بخشی از مراقبت از سلامت لثه نیز محسوب می‌شود.
بیماری لثه چگونه می‌تواند کنترل دیابت را دشوارتر کند؟
پریودنتیت یک بیماری التهابی مزمن است. التهاب ایجادشده در بافت لثه می‌تواند با افزایش برخی واسطه‌های التهابی در بدن همراه باشد و از طریق همین مسیرهای التهابی، حساسیت سلول‌ها به انسولین را تحت تأثیر قرار دهد.
در نتیجه، ارتباط میان دیابت و بیماری لثه را می‌توان یک رابطه دوطرفه دانست: دیابت کنترل‌نشده خطر بیماری لثه را افزایش می‌دهد و پریودنتیت نیز ممکن است کنترل قند خون را دشوارتر کند.
آیا درمان لثه می‌تواند قند خون را کاهش دهد؟
شواهد علمی در این زمینه قابل توجه است. یک مرور کاکرین که ۳۵ مطالعه و بیش از ۳۲۰۰ فرد مبتلا به دیابت و پریودنتیت را بررسی کرده، نشان داده است که درمان پریودنتیت با روش‌های غیرجراحی مانند پاک‌سازی زیر لثه و جرم‌گیری عمقی، در مقایسه با مراقبت معمول یا عدم درمان، به‌طور متوسط حدود ۰.۴۳ درصد کاهش HbA1c را طی ۳ تا ۴ ماه ایجاد کرده است.
البته این موضوع به این معنا نیست که درمان لثه جایگزین دارو، رژیم غذایی یا درمان پزشکی دیابت می‌شود. درمان پریودنتیت می‌تواند یکی از اجزای کمک‌کننده به کنترل بهتر قند خون باشد.
آیا بیماری لثه خطر بیماری‌های قلبی را افزایش می‌دهد؟
مطالعات متعددی بین پریودنتیت و بیماری‌های قلبی‌عروقی ارتباط پیدا کرده‌اند. انجمن قلب آمریکا نیز در بیانیه علمی جدید خود در سال ۲۰۲۵، شواهد مربوط به ارتباط بیماری پریودنتال با بیماری‌های آترواسکلروتیک قلبی‌عروقی را بررسی کرده است.
یکی از توضیحات احتمالی، ورود باکتری‌ها یا فرآورده‌های میکروبی از پاکت‌های پریودنتال به گردش خون و ایجاد یا تشدید پاسخ‌های التهابی است. التهاب سیستمیک نیز می‌تواند بر عملکرد عروق اثر بگذارد.
با این حال، باید بین ارتباط آماری و رابطه علت و معلولی تفاوت گذاشت. بیماری لثه و بیماری قلبی عوامل خطر مشترکی مانند سیگار، دیابت، چاقی و افزایش سن دارند و هنوز ثابت نشده است که درمان بیماری لثه به‌تنهایی می‌تواند از سکته قلبی یا آترواسکلروز جلوگیری کند.
بنابراین، بهتر است به جای این جمله که «بیماری لثه باعث گرفتگی رگ‌های قلب می‌شود»، گفته شود که پریودنتیت با افزایش خطر و التهاب مرتبط با بیماری‌های قلبی‌عروقی ارتباط دارد.
آیا جرم‌گیری و درمان لثه برای بیماران دیابتی مهم است؟
بله. درمان بیماری لثه در فرد مبتلا به دیابت اهمیت بیشتری پیدا می‌کند، زیرا کنترل مناسب هر دو بیماری می‌تواند به کاهش التهاب و حفظ سلامت دهان کمک کند.
درمان بسته به شدت بیماری متفاوت است و ممکن است شامل آموزش بهداشت دهان، کنترل پلاک، جرم‌گیری، پاک‌سازی سطوح ریشه و در موارد پیشرفته‌تر درمان‌های پریودنتال تخصصی باشد.
نکته مهم این است که جرم‌گیری ساده دندان با درمان پریودنتیت پیشرفته یکسان نیست. در پریودنتیت، ممکن است نیاز به پاک‌سازی زیر لثه و درمان تخصصی بافت‌های اطراف دندان وجود داشته باشد.
چه کسانی باید بیشتر مراقب سلامت لثه خود باشند؟
افراد مبتلا به دیابت، افراد سیگاری، کسانی که سابقه بیماری لثه دارند و افرادی که علائمی مانند خونریزی مکرر لثه، بوی بد دهان، تورم لثه، تحلیل لثه، لق شدن دندان یا تغییر موقعیت دندان‌ها را مشاهده می‌کنند، باید وضعیت لثه خود را جدی‌تر پیگیری کنند.
البته بیماری لثه همیشه با درد همراه نیست و ممکن است فرد در مراحل اولیه متوجه پیشرفت آن نشود. به همین دلیل، معاینه دوره‌ای دندانپزشکی می‌تواند به تشخیص زودهنگام بیماری کمک کند.
برای حفظ سلامت لثه چه کارهایی انجام دهیم؟
مهم‌ترین اقدامات عبارت‌اند از:
- مسواک زدن منظم با روش صحیح و تمیز کردن فواصل بین دندان‌ها با نخ دندان یا سایر ابزارهای بین‌دندانی مناسب.
- مراجعه دوره‌ای به دندانپزشک برای بررسی دندان‌ها و لثه‌ها، به‌خصوص در صورت وجود دیابت یا سابقه بیماری پریودنتال.
- کنترل مناسب قند خون در افراد مبتلا به دیابت.
- ترک سیگار و سایر محصولات دخانی که خطر بیماری‌های لثه را افزایش می‌دهند.
- درمان بیماری لثه در صورت تشخیص و پیگیری منظم آن.
اگر دیابت یا بیماری قلبی دارم، مراجعه به دندانپزشک چه اهمیتی دارد؟
اگر به دیابت مبتلا هستید، سلامت لثه را بخشی از مراقبت از بیماری خود بدانید. درمان پریودنتیت می‌تواند به بهبود کنترل قند خون کمک کند، اما جایگزین درمان پزشکی دیابت نیست.
اگر بیماری قلبی دارید نیز بهتر است دندانپزشک را از بیماری و داروهای مصرفی خود مطلع کنید. این اطلاعات می‌تواند در برنامه‌ریزی درمان دندانپزشکی اهمیت داشته باشد.
در صورت مصرف داروهای قلبی، به‌ویژه داروهای مؤثر بر انعقاد خون، نباید دارو را خودسرانه قبل از درمان دندانپزشکی قطع کرد. تصمیم درباره تغییر دارو، در صورت نیاز، باید با هماهنگی پزشک معالج انجام شود.
سلامت لثه؛ بخشی از سلامت عمومی بدن
سلامت دهان و سلامت عمومی بدن از یکدیگر جدا نیستند. بیماری لثه، به‌ویژه پریودنتیت، با التهاب مزمن و ورود موقت باکتری‌ها و فرآورده‌های میکروبی به گردش خون همراه است و می‌تواند با برخی بیماری‌های سیستمیک ارتباط داشته باشد.
ارتباط میان پریودنتیت و دیابت دوطرفه است و شواهد نشان می‌دهد درمان بیماری لثه می‌تواند به بهبود کنترل قند خون در افراد مبتلا به دیابت کمک کند.
در مورد بیماری‌های قلبی نیز شواهد از وجود ارتباط میان بیماری پریودنتال و بیماری‌های آترواسکلروتیک قلبی‌عروقی حمایت می‌کنند، اما هنوز نمی‌توان بیماری لثه را علت مستقیم گرفتگی عروق یا سکته قلبی دانست.
بنابراین، چکاپ دندانپزشکی فقط برای پیدا کردن پوسیدگی یا جرم‌گیری نیست؛ بررسی و درمان به‌موقع لثه یکی از بخش‌های مهم مراقبت از سلامت دهان و در نتیجه سلامت عمومی بدن است.
